Erzincan‘ın Ä°lkçaÄŸ tarihi hakkında esaslı bilgiye henüz sahip deÄŸiliz. Ne varki tarihçiler ikinci bin yıl da, bu yörede, hurrilerin yaÅŸadığını, ikinci bin yılın ilk yarısı baÅŸlarında da Hayaslılarla Azziler’in hüküm sürdüğünü kaydetmektedir.
Anadolu’da M.Ö. 1050- 1180 tarihleri arasında HattuÅŸaÅŸ’ı merkez yaparak büyük bir imparatorluk kuran Hitit’ler yakın doÄŸuyu egemenlikleri altına almışlardır. Şüphesiz ki Erzincan’da Hititler’in yönetimi altında idi. Anadolu’nun çeÅŸitli yerlerinde yapılan kazılarda Hititlere ait çeÅŸitli eserler ortaya çıkarılmıştır. Erzincan ve yöresinde Hititler’e ait bir yerleÅŸim merkezine rastlanmamışsa da, bu yörenin Hitit egemenliÄŸi altında kaldığından da hiç şüphe yoktur.
Erzincan Haritası ve İlçeleri
DoÄŸu Anadolu’da kurulan ilkçaÄŸ devletlerinden biri de Urartular’dır. M.Ö.900 yıllarında kurulan bu devlet Van’ı (Tuspa) baÅŸkent yapmış, sınırlarını Hazar Denizinden Malatya’ya, kuzeyde Erzurum-Erzincan’dan güneyde Halep-Musul’a kadar geniÅŸletmiÅŸtir.
Erzincan yakınlarında Altıntepe’de Prof Dr. Tahsin ÖZGÜÇ tarafından yapılan kazıda (1953) Urartular’a ait bir çok eser çıkarılmış, bu yörenin Urartu egemenliÄŸi altında kaldığı kanıtlanmıştır.
ÇeÅŸitli saldırılara maruz kalan Urartu ÅŸehirleri, teker teker tahrip edilirken Medler’in Anadolu’yu istilası sırasında M.Ö. 600 yıllarında tamamen ortadan kaldırılmıştır. Erzincan ve yöresi, Urartular’ı yenerek Anadolu’yu istilaya baÅŸlayan Med’lerin (M.Ö. 612) eline geçti. Med Krallığı’nın Kyaksar döneminde Lidyalılar’la yapılan savaÅŸlar, muhtemelen Erzincan ve civarında cereyan etmiÅŸtir. Bu yöreler M.Ö.550 tarihlerinde Persler’in eline geçmiÅŸtir.
Hititler’in Anadolu’yu istila ettikleri sırada, Ä°ran yaylasını da Persler ele geçirdiler. Persler’in yükseliÅŸi daha çok Ciroz (550-530), Kampis (530-520) dönemlerine raslar. Bu dönemde Erzincan ve çevresinde Persler’in eline geçer. Persler’den sonra Anadolu Makendonyalılar’ın eline geçmiÅŸtir.
Roma ordusu M.Ö.70 tarihinde DoÄŸu Anadolu’yu ele geçirmeye baÅŸlıyarak Elazığ yöresindeki Safen (Harput) Kralığı’nı yıktıktan sonra, Tigran Ordusunu da yenilgiye uÄŸratmıştır. Bu sırada (M.Ö. 68) Pontuslular da Erzincan yörelerinde Roma üstünlüğüne son vermiÅŸlerdir. Ä°ran ile Bizans arasında sürekli savaÅŸlara sahne olan Erzincan ve yöresi, en son Bizans imparatoru Heraklius tarafından 629 tarihinde yenilgiye uÄŸratılan Ä°ran’dan geri alındı.
Halife Hz. Osman (644-656) zamanında Habib bin Mesleme 35/655 senesinde Erzincan ve yöresini ele geçirerek, bu bölgeyi tamamen Müslümanların yönetimine kattı. Erzincan ve yöresi Abbasiler döneminde de çeÅŸitli saldırılara maruz kaldı. Halife Mütevekkil Alallah (847-861) döneminde Malatya Valisi Ömer bin Abdullah, Arapgir, EÄŸin, Kemah, Erzincan ve Trabzon kentlerini Bizanslılar’dan geri aldı. (859) Böylece Erzincan tekrar Arapların hakimiyetine geçti.
Türklerin Anadolu’ya akınlar yaptığını daha önce belirtmiÅŸtik. Fakat, Türklerin Anadolu’yu vatan edinmeleri genel kanaate göre Malazgirt (1071) zaferinden sonradır. Malazgirt zaferi kazanılınca Alparslan, Karasu ve Çatlı nehirleri vadilerinin fethine Mengücek Ahmet Gazi’yi görevlendirmiÅŸtir.
Alparslan’ın komutanlarından olan Mengücek Ahmet Gazi, Erzincan, Kemah, DivriÄŸi ve Åžebinkarahisar yörelerini hakimiyeti altına aldı. Kemah’ı merkez yaptı. Ahmet Gazi’nin ölümü üzerine (1114) yerine oÄŸlu Ä°shak Bey geçti. Bu beyliÄŸi uzun süre yöneten Ä°shak Bey ölünce (1124) yerine Melih Mahmut geçti. Ä°shak Beyin oÄŸulları onu tanımayınca, Mengücek devleti parçalandı. Kemah Melih Mahmut’a Erzincan Davut Åžah’a, DivriÄŸi’de Süleyman Åžah’a düştü. Davut ÅŸah’ın öldürülmesi üzerine (1151) Erzincan’a 13 yıl Süleyman Åžah’a sahip olmuÅŸ; Davut Åžah’ın oÄŸlu Fahrettin Behram Åžah (1165) yılında babasının tahtında oturunca, Mengücek BeyliÄŸi tekrar güçlenmiÅŸtir. Fahrettin Behram Åžah, Kılıçarslan’ın damadı olması da göz önünde bulundurulursa, Mengücek Selçuklu münasebeti daha iyi anlaşılır.
Behram Åžah zamanında, Erzincan çok ilerlemiÅŸ, ticaret ve sanayi geliÅŸmiÅŸtir. Zelzeleler sebebi ile o dönem ait eserler maalesef günümüze ulaÅŸmamıştır. Behram Åžah 1225 tarihinde Erzincan’da ölmüş, aÅŸağı Urla (Ula) köyünde defnedilmiÅŸtir.
Behram Åžah ölünce yerine oÄŸlu Davut Åžah geçti. 1228 tarihinde Selçuklu sultanı Alaaddin Keykubat Erzincan ve Kemah’ı iÅŸgal ederek Mengücek BeyliÄŸine son verdi. Alaaddin Keykubat ile Celalettin Harzem Åžah arasında Erzincan yakınlarında, Yassı-Çemen denilen yerde 1230 tarihinde savaÅŸ oldu ve Celalettin Harzem Åžah yenildi. Alaattin Keykubat’ın ölümü (1237) üzerine, yerine oÄŸlu II. Gıyasettin Keyhüsrev geçti. Onun zamanında devlet MoÄŸolların istilasına uÄŸradı. 1240 tarihinde Erzurum’u iÅŸgal eden MoÄŸollar Erzincan’ı geçerek 1243 tarihinde KösedaÄŸ savaşında Anadolu Selçuklu Devletini hezimete uÄŸrattı. Böylece Erzincan ve yöresi Ä°lhanlıların eline geçti. Ä°lhanlılar yöreyi beylerle (Vali) yönettiler. Timur-TaÅŸ Bey Mısır’a kaçarken yerine Alaaddin Eretna’yi bıraktı.
Timur-TaÅŸ’ın Mısır’a sığınmasından sonra valiliÄŸe gelen Alaaddin Eretna ilhanlı hükümdarı Ebu Sait Bahadır Han’ın ölümü (1335) üzerine Ä°lhanlılarla olan bağını keserek görünüşte Celayırlı Hükümdarı Büyük Åžeyh Hasan Han’a baÄŸlı kalarak bağımsızlığını ilan etti.
Bir ara Çoban OÄŸulları Hükümdarı Küçük Åžeyh Hasan, Erzincan ve yöresi kendi beyliÄŸine kattıysa da 1338′de Memluk Sultan Nasreddin Muhammed’in yardımı ile Erzincan ve yöresi Küçük Åžeyh Hasan’dan kurtuldu. Erzincan bu beylik döneminde de el deÄŸiÅŸmiÅŸtir. Alaaddin Eratna 1352′de öldükten sonra yerine oÄŸlu Gıyasettin Mehmet getirildi. Çıkan anlaÅŸmazlıklar sonunda Erzincan bağımsız olarak, Burak Bey’e bırakıldı. Sırası ile Ahi Ayna Bey (öl. 1362), Pir Hüseyin (öl. 1379), Mutahhareten Bey yönetimi ele aldı. Mutahhareten döneminde, Kadı Burhanettin Erzincan’a ve yöresine birkaç kez saldırı düzenledi. Bu saldırılar Akkoyunlu Hükümdarı Kutlu Bey’in yardımı ile atlatıldı.
Bu dönemde Erzincan üzerinde Akkoyunlular’ın etkisini görmekteyiz.
Erzincan Emiri Mutahhareten’in Timur’a baÄŸlanması Osmanlı PadiÅŸahı Yıldırım Beyazıt’ı kızdırmıştı. Beyazıt da Erzincan’ı muhasara etti.(1401) Fakat çok geçmeden Ankara Savaşı patlak verince, yöre tekrar Timur’un eline geçti.(1402)
Yörede Fatih Sultan Mehmet dönemine kadar Osmanlılar etkili olamadılar. 1419′da 1. Mehmet zamanında Karakoyunlu Beyi Kara Yusuf Erzincan’ı zapt etti Pir Ömer’i vali tayin etti.
1455′de de, Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan Erzincan’ı aldı. Kaleyi yeniden onardı. Yöre Fatih ile Uzun Hasan arasında çıkan Otlukbeli savaşına kadar (11 AÄŸustos 1473) Akkoyunların elinden kaldı.
Bu savaştan sonra Osmanlıların denetimine geçti.
1502 tarihinde Safevi tahtına gecen Åžah Ä°smail Erzincan’ı karargah yapmıştı. Anadolu’yu eline geçirmek isteyen Safeviler’e Yavuz Sultan Selim 23 AÄŸustos 1514′te Çaldıran Savaşıy’la dur deyince, Erzincan tekrar Osmanlılar’ın yönetimine geçti.
Kanuni Sultan Süleyman 1534′te Tebriz Seferi, 1540′da Ä°ran Seferi sırasında Erzincan’a uÄŸramıştır.
Birinci dünya savaşından 11 Temmuz 1916 tarihinde Ruslar tarafından ÅŸehir iÅŸgal edilmiÅŸ, bunu fırsat bilen ayrılıkçı Ermeniler’de silahlı birlikler oluÅŸturarak faaliyete geçmiÅŸlerdir. 18 Aralık 1917 de Sovyet hükümeti ile yapılan Erzincan Mütarekesi ile 11 Ocak 1918 de rus askerleri bölgeden çekilmiÅŸ ancak, ermeni çeteleribir çok kanlı olaya neden olmuÅŸtur. Kazım Kara Bekir komutasındaki askeri birlikler 13 Åžubat 1918 de Erzincan’ı 22 Åžubat 1918 de Tercan’ı ermeni silahlı güçlerinden kurtarmışlardır. KurtuluÅŸ savaşında ve hareketli geçen Cumhuriyetin ilk yıllarında Erzincan halkı Büyük Atatürk’ün yanında olmuÅŸtur.
Kentin adının ‘Eriza’ veya ‘Aziriz’ kelimelerinden geldiÄŸi, ilk önce ‘Erziricin’ daha sonrada bugün ifade edildiÄŸi ÅŸekilde ‘Erzincan‘ a dönüştüğü rivayet edilmektedir.
1923 yılında kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nin bir ili olan Erzincan, 1939′da ÅŸiddetli depreme maruz kalmış, ÅŸehir harabeye dönmüştür. Åžehirde taÅŸ taÅŸ üstünde kalmamış, onbinlerce insan hayatını kaybetmiÅŸtir. Depremden sonra demiryolundan yukarı yeni bir ÅŸehir inÅŸaatına baÅŸlanarak bugünkü Erzincan ÅŸehri meydana getirilmiÅŸtir.
Görüntülenme : 0
Geri izleme: Erzincan Çağlayan Girlevik Şelalesi videosu ve resimleri | Gülbahçe Köyü - Kemah - Erzincan
Geri izleme: Yüce dağ başını duman kaplamış - Ali Ekber Çiçek dinle | Gülbahçe Köyü - Kemah - Erzincan